पाणथळ प्रदेशात दूरवर नजर गेली की उथळ पाण्यात शांतपणे चालणारे, लांब मान आणि लांब पाय असलेले गुलाबी-पांढरे पक्षी दिसतात. त्यांच्या आकर्षक रंगामुळे आणि थव्याने वावरण्याच्या सवयीमुळे हे पक्षी पक्षीप्रेमींचे विशेष आकर्षण ठरतात. हा सुंदर पक्षी म्हणजे रोहित, म्हणजेच Flamingo. भारतामध्ये रोहितांच्या दोन प्रमुख प्रजाती आढळतात—मोठा रोहित (Greater Flamingo – Phoenicopterus roseus) आणि छोटा रोहित (Lesser … Read more
कावळा हा आपल्या आजूबाजूला अगदी सहज दिसणारा, पण त्याच्या बुद्धिमत्ता, स्मरणशक्ती आणि जुळवून घेण्याच्या क्षमतेमुळे अत्यंत खास असा पक्षी आहे. शहर, गाव, शेती, जंगल आणि मानवी वस्ती अशा अनेक ठिकाणी कावळे आढळतात. कावळा Corvidae या कुळातील पक्षी आहे. जगभरात कावळ्यांच्या अनेक प्रजाती आढळतात. भारतात सर्वसाधारणपणे घरकावळा (House Crow) आणि डोमकावळा / Jungle Crow हे कावळे … Read more
रात्रीचा अंधार पडला की बहुतेक पक्षी शांत होऊन विश्रांती घेतात; पण त्याच वेळी एका विशेष पक्ष्याची दुनिया जागी होते. मोठे डोळे, गोलसर चेहरा, वाकडी मजबूत चोच, तीक्ष्ण नखे आणि जवळजवळ आवाज न करता उडण्याची क्षमता असलेला हा पक्षी म्हणजे घुबड (Owl). रात्रीच्या परिसंस्थेतील एक महत्त्वाचा शिकारी म्हणून घुबडाचे स्थान विशेष आहे. घुबड म्हटले की आपल्या … Read more
शहरातील रस्त्यांवर, घरांच्या आसपास, बागांमध्ये, शेतांच्या बांधावर किंवा गावातील मोकळ्या जागेत तुम्हाला एक तपकिरी शरीर, काळसर डोके, पिवळ्या चोची-पायांचा आणि डोळ्याच्या मागे उठून दिसणारा पिवळा ठिपका असलेला पक्षी सहज दिसतो. हा पक्षी म्हणजे साळुंकी, ज्याला इंग्रजीमध्ये Common Myna किंवा Indian Myna असे म्हणतात. याचे शास्त्रीय नाव Acridotheres tristis आहे. साळुंकी हा भारतातील अतिशय परिचित पक्ष्यांपैकी … Read more
धनेश पक्ष्याची माहिती पक्षीप्रेमी, निसर्गप्रेमी आणि विद्यार्थ्यांसाठी खूपच रंजक आहे. मोठी व वक्र चोच, चोचीच्या वर दिसणारी वैशिष्ट्यपूर्ण शिरस्त्राणासारखी रचना (Casque), मोठे पंख, झाडांवरील वास्तव्य आणि फळांवर असलेले प्रेम यामुळे धनेश पक्षी इतर अनेक पक्ष्यांपासून सहज वेगळा ओळखता येतो. इंग्रजीमध्ये धनेशाला Hornbill म्हणतात. मात्र “धनेश” हा एका विशिष्ट प्रजातीचा उल्लेख नसून Bucerotidae या पक्षीकुलातील विविध … Read more
हळद्या पक्ष्याची माहिती निसर्गप्रेमी आणि पक्षीनिरीक्षकांसाठी विशेष आकर्षक आहे. अंगावर उठून दिसणारा सोनेरी-पिवळा रंग, काळे पंख, डोळ्यांभोवतीची काळी पट्टी आणि झाडांच्या उंच फांद्यांमध्ये राहण्याची सवय यामुळे हळद्या पक्षी सहज लक्षात राहतो. मराठीत हळद्या या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या पक्ष्याला इंग्रजीमध्ये Indian Golden Oriole असे म्हणतात. त्याचे शास्त्रीय नाव Oriolus kundoo आहे. आधुनिक पक्षीवर्गीकरणात Oriolus kundoo … Read more
शिंपी पक्ष्याची माहिती निसर्गप्रेमी आणि पक्षीनिरीक्षकांसाठी अतिशय मनोरंजक आहे. आकाराने अतिशय छोटा असूनही आपल्या अनोख्या घरट्यामुळे हा पक्षी विशेष प्रसिद्ध आहे. झाडांच्या पानांना चोचीच्या मदतीने छिद्रे पाडून, त्यातून तंतू किंवा कोळ्याचे जाळे यांसारख्या साहित्याचा वापर करून पाने एकत्र जोडण्याची त्याची पद्धत अत्यंत आकर्षक आहे. याच वैशिष्ट्यामुळे या पक्ष्याला मराठीत “शिंपी” असे नाव मिळाले आहे. इंग्रजीमध्ये … Read more
चिमणी पक्ष्याची माहिती लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत प्रत्येकाला आवडते. आपल्या घराच्या आसपास, अंगणात, खिडकीजवळ किंवा जुन्या इमारतींच्या छताखाली चिवचिव करणारी चिमणी हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा एकेकाळचा अविभाज्य भाग होता. तिचा छोटासा आकार, तपकिरी-करड्या रंगाचे शरीर आणि गोड “चिव-चिव” आवाज यामुळे चिमणी सहज ओळखता येते. चिमणी हा आकाराने छोटा असला तरी निसर्ग आणि मानवी जीवनाशी जवळचा संबंध … Read more
कोकिळा पक्ष्याची माहिती जाणून घेण्याची उत्सुकता अनेकांना असते. मधुर आवाजासाठी प्रसिद्ध असलेला कोकिळा हा भारतातील सर्वाधिक ओळखला जाणारा पक्षी आहे. विशेषतः वसंत ऋतूमध्ये किंवा उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला ऐकू येणारा त्याचा “कुहू-कुहू” आवाज मनाला प्रसन्न करतो. भारतीय संस्कृती, साहित्य, कविता आणि लोकपरंपरेमध्येही कोकिळेला विशेष स्थान मिळाले आहे. कोकिळा दिसायला साधारणपणे काळसर किंवा गडद रंगाचा असतो आणि त्याचा … Read more